‘Corruptie? Complete onzin!’, Letland verslaat Nederland in anti-corruptiestrijd

,,Als jij zelf corrupt bent, dan kan je overal corruptie verwachten. Ik woon hier al meer dan twintig jaar en ik heb nog nooit iets meegemaakt.” Ondernemer Ed Jan van der Steen raakt geïrriteerd als het onderwerp corruptie ter sprake komt. En terecht: nieuwe cijfers tonen aan dat Nederlandse ondernemers Letland ten onrechte mijden vanwege achterhaalde corruptie-angsten.

Sterker nog, Letland scoort momenteel beter dan verwacht op de internationale corruptie-ranglijst. Met 59 punten uit 100 staat het land op plek 38 van 180 landen in Transparency International’s Corruption Perceptions Index 2024. Ter vergelijking: Nederland staat op plek 8 met 79 punten, maar het verschil is kleiner dan veel ondernemers denken. Bovendien wint Letland terrein: in tien jaar tijd klom het land zeven plekken omhoog.

Tegelijkertijd raakt de oorlog in Oekraïne het zakenleven in de Baltische staten op verrassende wijze. Letland gaf in 2024 meer dan 0,25% van zijn BBP uit aan militaire steun aan Oekraïne – totaal 938 miljoen euro sinds het begin van de oorlog. Deze massale steun verandert de geopolitieke positie van het land en creëert nieuwe kansen voor internationale partnerships.

Grenzeloos Ondernemen presentator Folkert Tempelman sprak in de Letse hoofdstad Riga met drie gasten die elk hun eigen perspectief hebben op ondernemen in Letland. Ed Jan van der Steen runt er al decennia zijn houtbedrijf Dadsons. Nederlandse ambassadeur Govert Jan Bijl de Vroe van de Nederlandse ambassade in Riga werkt dagelijks aan betere Nederlands-Letse handelsbetrekkingen. En mediaprofessional Sabine de Witte ervaarde de startup-cultuur tijdens een hackathon over de toekomst van voedsel.

Van liefde naar hout-imperium in oorlogstijd

Het verhaal van Ed Jan begint met liefde, niet met business. In 1996 ontmoette hij zijn Letse vrouw in een Duitse kroeg. Haar eerste woorden waren veelzeggend: ,,Ik wil geen latrelatie met een buitenlandse man hebben. Ik ga naar Nederland of jij gaat mee naar Letland.”

Die uitdaging nam Ed Jan aan. Op 14 december verscheen hij met een rugzak voor haar deur in Riga. Het was twee dagen voor haar verjaardag. ,,Eigenlijk was het antwoord van: Wat doe je hier? Toen ben ik eigenlijk nooit meer weggegaan.”

Ruim 25 jaar later heeft die romantische stap geleid tot een houtimperium. Ed Jan runt niet alleen handelsmaatschappij Dadsons, maar ook een fabriek die complete houten huizen produceert. Van schuurtjes tot woningen van 150 vierkante meter. Alles prefab, als een Lego-pakket.

Cijfers ontkrachten corruptie-mythes

De hardnekkige vooroordelen over corruptie in Letland zijn achterhaald. Letland scoort 59 punten op de Corruption Perceptions Index 2024 en staat op plek 38 van 180 landen. Dat plaatst het land in de top 25% van minst corrupte landen wereldwijd.

Nog opmerkelijker: tussen de Baltische staten presteert Estland het best (76 punten, plek 13), gevolgd door Litouwen (63 punten, plek 32) en Letland (59 punten, plek 38). Alle drie scoren ze beter dan veel andere EU-landen.

Ed Jan bevestigt deze cijfers vanuit zijn dagelijkse praktijk. Als voormalig voorzitter van de Kamer van Koophandel kreeg hij constant vragen over corruptie. ,,Dat was altijd de eerste vraag die hier kwam. Hoe zit het met corruptie? En ja, ik ken de Letten en de Letten op zich zijn niet corrupt.”

Hij maakt wel onderscheid tussen cultuur en corruptie. Kleine eigenaardigheden kunnen soms normaal zijn, maar systematische corruptie zoals sommigen verwachten, komt hij niet tegen. ,,In twintig jaar heb nooit iets raars moeten doen om wat voor elkaar te kunnen krijgen.”

Ambassadeur Govert Jan bevestigt dit beeld. Nederland investeert niet voor niets in betere handelsbetrekkingen met Letland. Het land wordt gezien als betrouwbare partner binnen de Europese Unie. Zeker nu de oorlog in Oekraïne de geopolitieke verhoudingen heeft veranderd is dat alleen maar meer geworden.

Oekraïne oorlog als katalysator voor samenwerking

De Russische invasie van Oekraïne heeft Letland nog sterker naar het Westen gedreven. Het land heeft sinds het begin van de oorlog 938 miljoen euro (0,7% van het BBP) aan steun gegeven aan Oekraïne. Deze massale steun illustreert Letlands definitieve breuk met zijn Sovjetverleden.

Voor Nederlandse ondernemers creëert dit nieuwe kansen. Letland positioneert zich als alternatieve toegangspoort tot Oost-Europa, nu directe handel met Rusland problematisch is geworden. De handel tussen Letland en Oekraïense regio’s groeit: export uit Dnipro naar Letland steeg in 2024 met 20,7% tot $24,9 miljoen.

Sabine de Witte, die als digital nomad wereldwijd startup-culturen ervaart, ziet deze geopolitieke verschuiving terug in de hackathons. ,,Ze willen eigenlijk allemaal het liefst het hele voedselprobleem oplossen en geen voedselverspilling meer.” De focus ligt nu op Westerse waarden en duurzaamheid, niet meer op Russische connecties.

Zakendoen in een veranderd landschap

Voor Nederlandse ondernemers die overwegen zaken te doen in Letland, hebben alle drie de gasten dezelfde boodschap: vergeet de vooroordelen en focus op lokale partnerships. Ed Jan: ,,Ik ben er zelf al van overtuigd dat je eigenlijk wel iemand van de Letse bodem als compagnon in je bedrijf moet betrekken.”

De praktische uitdagingen zijn echter reëel. Letland kampt met brain drain: veel talenten zijn vertrokken naar West-Europa voor betere kansen. ,,Er is een hoop workforce weg, zeg maar gerust een work drain”, waarschuwt Ed Jan. Dit maakt het moeilijker om gekwalificeerd personeel te vinden.

Tegelijkertijd biedt de oorlog in Oekraïne ook nieuwe perspectieven. Letland besteedt in 2025 zijn militaire steun aan Oekraïne hoofdzakelijk aan nieuwe aankopen bij Letse bedrijven. Dit stimuleert de lokale defensie-industrie en creëert spinoff-effecten.

Een praktische tip van Ed Jan: ,,Blijf uit Riga weg. Riga is duurder. Op het platteland kun je veel meer voor elkaar krijgen.” De salarissen buiten de hoofdstad zijn de helft lager. Kleine steden zoals Cēsis en Sigulda liggen maar een uur van Riga.

Ambassadeur Govert Jan adviseert ondernemers gebruik te maken van bestaande netwerken. ,,Als je in Letland komt, ga langs bij de ambassade. Steek je licht op bij de Letse investeringsmaatschappij LIA.” (Latvia.eu)

Kansen in nieuwe tijd

De ironie is dat juist door corruptie-vooroordelen veel Nederlandse ondernemers Letland links laten liggen. Terwijl het land zich ontwikkelt tot een belangrijke tech-hub en groene doorvoerhaven. Niet meer naar Rusland, maar naar Oekraïne en andere Oost-Europese markten.

Ondanks een lichte recessie in 2024 (-0,1%) verwachten economen een gematigd herstel in Letland dankzij overheidsstimulering en EU-fondsen. De oorlog in Oekraïne heeft paradoxaal genoeg nieuwe samenwerkingsverbanden mogelijk gemaakt.

Letland wordt steeds ambitieuzer op klimaatgebied en zoekt Nederlandse expertise op het gebied van circulaire economie. Govert Jan: ,,Ze zitten in ons kamp. Een aantal dingen staan hier nog in de kinderschoenen. Juist dat wij in Nederland ook worstelen met ons klimaatakkoord, is voor Letland interessant.”

Voor Nederlandse ondernemers die de sprong wagen geldt: bereid je goed voor, zoek lokale partners en respecteer de cultuur. Ed Jan’s verhaal toont aan dat met de juiste aanpak ook een kleine markt grote kansen kan bieden. Zonder omkoping, zonder achterkamertjespolitiek. Gewoon door je woord te houden en vertrouwen op te bouwen.

De oorlog in Oekraïne heeft dit alleen maar versterkt. Letland heeft definitief gekozen voor het Westen en investeert massaal in die koers. Voor Nederlandse ondernemers betekent dit nieuwe kansen in een land dat transparanter is dan veel mensen denken.

Na meer dan twee decennia in Letland blijft Ed Jan een trotse Nederlander. Maar hij is ook een beetje Let geworden. ,,Ik ben nog steeds te gast hier en daar hoop ik me ook naar te gedragen. Maar in m’n hart blijf ik Hollander.”